Connection has lost...

Straatnamenwandeling Lombok

Je bent nu bij: 4 Van Heutzstraat

Na de zeventiende en eenentwintigste eeuw is ook de negentiende eeuw een belangrijke eeuw geweest van onze koloniale geschiedenis. De figuur achter deze straatnaam is een beroemd en een berucht persoon. Johannes Benedictus van Heutsz was een officier in het Koninklijk Nederlands-Indische leger (KNIL) tussen 1904 en 1909, tijdens de zogenoemde 'Atjeh-oorlog'. Het was een lange oorlog die duurde van 1873 tot aan 1904. Met Van Heutsz als gouverneur-generaal werd er een andere weg in de oorlog geslagen, die tot aan 1898 voor de Nederlanders moeizaam verliep. Dit werd mede veroorzaakt door verzetsheldin Tjoet Njak Dien (1848-1908). Door de voormalige president van Indonesië, Soekarno, is zij verklaard tot nationale heldin. Nadat haar vader en man omkwamen in de Atjeh-oorlog nam zij het roer over. Zij leidde een guerrilla-oorlog die voornamelijk bestond uit het vechten in een voor de Nederlanders onbekend terrein, namelijk de jungle(1).

Onder het gezag van Van Heutsz vermoorden de Nederlandse troepen in 1904 echter drieduizend mannen, vrouwen en kinderen in de hoger gelegen valleien van Atjeh. Doordat het Van Heutsz was gelukt om de Atjeh-oorlog te winnen, leverde hem dat veel vaderlandse glorie op. Zo werd hij benoemd tot gouverneur-generaal op de Indonesische Archipel. Van Heutsz werd in het begin van de twintigste eeuw in de Nederlandse geschiedschrijving gezien als de voorvechter van de westerse beschaving(2).

Omstreeks 1930 ontstond het idee in Amsterdam om Van Heutsz te eren met een monument. In 1935 werd het monument geplaats aan de Apollolaan in Amsterdam-Zuid. Deze heldenverering was niet op zijn plaats. Al vroeg in de twintigste eeuw zijn de eerste kritieken te horen op de daden van Van Heutsz. Een bekend voorbeeld hiervan is een foto die gemaakt is in Atjeh, kort nadat daar onder bevel van Van Heutsz een massamoord had plaatsgevonden(4). Na een lange tijd van controversen rondom het monument diende het Comité Herdenking Gevallenen Nederlands-Indië in 1998 een aanvraag voor naamswijziging. Uiteindelijk werd in 2001 voor de naam 'Monument Indië-Nederland' gekozen. Niet langer werd Van Heutsz via het monument vereerd.

De beruchte 'Van Heutsz-foto' die de heldenverering van Heutsz afwijst. Bron: H. M. Neeb. Koetö Réh, 14 June 1904. Royal Tropical Institute, Amsterdam, inv. no. 60011258, in: Paul Bijl, Emerging Memory, 10.


Logo van de actiegroep op een garagedeur in de Van Heutszstraat




In de Van Heutzstraat op een garagedeur en op de muur van gezondheidscentrum JP Coenstraat is het beeldmerk van de antiracistische activistengroep De Grauwe Eeuw te zien: het VOC logo waarin "O" is vervangen door een strop. De Grauwe Eeuw noemt zichzelf het antwoord op de verheerlijking van de Gouden Eeuw. De omstreden actiegroep heeft bijvoorbeeld in oktober 2016 het standbeeld van VOC-man Jan Pieterszoon Coen in Hoorn beklad met rode verf en er het woord "genocide" onder geschreven(5). De Grauwe Eeuw strijdt ook tegen Zwarte Piet en andere vormen van verheerlijking van het koloniale verleden. Ook werd in het verleden Tivoli Vredenburg door de actiegroep aangeklaagd vanwege een feest voor 'cowboys en indianen'. De actiegroep vond een dergelijk feest racistisch. In hun strijd tegen de verheerlijking van het koloniale verleden vinden zij een 'juiste' educatie zeer belangrijk. Volgens de actiegroep is het Nederlandse educatiesysteem een systeem waarbij racisme nog altijd een rol speelt.

Eindnoten

Looprichting naar: 5 Jan Pieterszoon Coenstraat

Vervolg de route door aan het einde van de van Van Heutszstraat linksaf te slaan en daarna direct rechtsaf te slaan naar de J.P. Coenstraat. Aan de linkerkant van de straat vindt u het borstbeeld van J.P. Coen.
De wandeling beslaat 12 punten in de Utrechtse wijk Lombok. We beginnen de wandeling bij de Molen de Ster (1).

Klik in de kaart op een nummer voor meer informatie over dat punt...

De Bitterzoete Route
wordt mede mogelijk gemaakt door