Connection has lost...

Straatnamenwandeling Lombok

Over ons

In oktober 2016 verspreidde de actiegroep De Grauwe Eeuw flyers in het Stadskantoor Utrecht met een oproep aan Gemeente Utrecht om een eind te maken aan de verheerlijking van het koloniaal verleden in de wijk Lombok.

Een van de manieren om hiermee een begin te maken zou zijn, om de Utrechtse straten een andere naam te geven, die oorspronkelijk zijn vernoemd naar gouverneurs-generaals uit het VOC-tijdperk. De actie in het Stadskantoor heeft geleid tot gesprekken met de Gemeente Utrecht. Op 15 mei vond er een 'Mensenrechtencafe' plaats in Molen de Ster dat ook in Lombok gevestigd is. Daar besloten een aantal betrokken actievoerders en wijkbewoners iets te doen aan (of met) de straatnamen in Lombok. Besloten werd dat de straatnamen niet zouden moeten verdwijnen, maar dat er een ander licht op de straatnamen moest worden geworpen. Bewustwording over dit verleden wordt mogelijk tot stand gebracht aan de hand van deze wandelroute die ingaat op de verschillende geschiedenissen van dit koloniale verleden. De oorspronkelijke Werkgroep Straatnamen Lombok heeft als doelgroep mensen uit de buurt, maar ook mensen van buitenaf, te informeren over de sporen van ons koloniaal verleden die in de wijk te vinden zijn. Deze werkgroep is sinds 2017 ingesteld als oplossing om iets te doen met de beladen straatnamen in Lombok.

In februari 2018 is de gemeente een samenwerking aangegaan met Academie van de Stad en de Universiteit Utrecht, waarbij studenten van de MA Cultuurgeschiedenis werden ingezet om onderzoek te doen naar de keerzijde van deze koloniale "helden" (1). Het gevolg was dat de gemeente Utrecht de historische informatie van de studenten wilden gebruiken voor een wandelroute. Deze route is daarom ook grotendeels gebaseerd op het gedane onderzoek door de masterstudenten. Wel is het zo dat in 2009 al een eerdere wandelroute is ontworpen getiteld Linken Leggen Lombok. De huidige wandelroute is geïnspireerd op deze oorspronkelijke GPs-route. Via tekst en beeld leidde Linken Leggen Lombok mensen door de wijk Lombok en werd er veel verteld over de geschiedenis achter Lombok. Het interessante aan deze route is dat het ingaat op de geschiedenis van Nieuw-Guinea en Papoea-Nieuw Guinea. Het afgiftepunt van de GPS-route was bij het huidige cultuurcafé Kopi Susu. De wandeling was destijds mogelijk tot vanaf 11 juni tot aan december 2009. Uiteindelijk is de website van het project uit de lucht gehaald(2).

Gepeperde Straten


De huidige werkgroep Gepeperde Straten is gevormd door een interessante mengeling van betrokken activisten, studenten en politiek actieve leden. Ook is de werkgroep gevormd door mensen die nauw betrokken zijn geweest met de wijk Lombok.

Doel van de wandeling


De wandeling gaat niet alleen in op een aantal personen waarnaar de straatnamen zijn vernoemd, maar ook op het kolonialisme als systeem, de link tussen de wijk en het eiland Lombok en tot slot de geschiedenis van de buurt. We hopen met deze wandeling een bewustzijn te creëren onder de inwoners van Utrecht. Ons doel is om meer inzicht te geven in de bewogen koloniale geschiedenis. Daarmee sluiten we aan bij de postkoloniale ontwikkelingen en acties in en buiten Nederland.

In de totstandkoming van deze route is geprobeerd een evenwichtige keuze te maken uit de plekken die verwijzen naar ons koloniale verleden. We willen de wandelaars laten zien, wie er hebben geleden en gestreden onder het Nederlandse koloniale bewind op Nederlands-Indië. Dit is ons overkoepelende thema. De routeinformatie gaat over de duistere kant van de gouverneur-generaals die verantwoordelijk zijn geweest voor dit bewind. Ook is aandacht voor de recentere geschiedenis van de straten. Dit komt onder andere naar voren bij de informatie over de verwijderde muurschildering op de hoek van de Van Riebeeckstraat en de Floresstraat. Op deze manier reflecteren de diverse locaties van deze wandelroute op ons omstreden koloniale verleden.

Markeringen


Ontwerper Raul Balai Raul Balai, de maker achter het logo en de markeringen van de Bitterzoete Route
Bitterzoeteroute Logo Het logo en ontwerp van de markeringen in de Bitterzoete Route
Raul Balai, geboren te Amsterdam, is vormgever en designer die woont én werkt in Amsterdam. Hij gebruikt zijn multi-etnische identiteit om culturele botsingen te laten zien, conventionele stereotypen uit te dagen en de spot te drijven met de geschiedenis. In ons project Bitterzoete Route heeft hij gezorgd voor het ontwerpen van de markeringen bij alle locaties én het logo van onze werkgroep: een VOC schip. Het idee hierachter was de gelaagdheid van het beeld. Zo kan het VOC schip symbool staan voor de duistere kant van de koloniale specerijenhandel en de mensenlevens die het heeft gekost. Maar een schip kan ook betekenen dat er een route naar een bepaald doel wordt afgelegd. Het laat de beweeglijkheid zien van verandering. Balai heeft zijn inspiratie voor het schip opgedaan aan de hand van de tekeningen van Oost-Indië vaarders die oorspronkelijk werden gemaakt door de zeventiende-eeuwse Reinier Nooms(3). Het Drina lettertype dat is gebruikt voor het logo heeft iets weg van de graffiti die is te vinden in het gewone straatbeeld.

Het meest gebruikte VOC schip was in de zeventiende en achttiende eeuw het spiegelretourschip. De bouwtijd van zo'n schip duurde vijf tot acht maanden en het schip kon gemiddeld vijftien jaar mee(4). Een replica van zo'n schip is te vinden bij Bataviastad te Lelystad. Voor meer informatie over WIC schepen kan het boek van Leo Balai, Het slavenschip Leusden (2011) wordt geraadpleegd(5).

Eindnoten

De wandeling beslaat 12 punten in de Utrechtse wijk Lombok. We beginnen de wandeling bij de Molen de Ster (1).

Klik in de kaart op een nummer voor meer informatie over dat punt...

De Bitterzoete Route
wordt mede mogelijk gemaakt door